همانطور كه در آينه‌ها مكان و اندازه تصوير را محاسبه كرديم، در عدسيهاي محدب نيز مي‌خواهيم اين مطلب را بررسي كنيم:

يك عدسي محدب مانند شكل مقابل را در نظر بگيريد:

در شكل زیر AB جسم و تصوير و فاصله جسم تا عدسي p و فاصله تصوير تا عدسي q است.

رابطه بزرگنمايي  

محاسبه فاصله تصوير تا عدسي

در عدسيهاي واگرا نيز فاصله تصوير تا عدسي (q) بستگي به فاصله شي تا عدسي (p) دارد. بين اين مقدارها و F رابطه زير نيز برقرار است:

هرگاه تصوير حقيقي باشد، علامت q را در فرمول مثبت (+) و اگر تصوير مجازي باشد مقدار q را با علامت منفي جايگزين مي‌كنيم.

فاصله كانوني را در عدسيهاي همگرا با علامت مثبت و در عدسيهاي واگرا با علامت منفي به كار مي‌بريم.

ذره‌ بينها (بزرگ نماها)

شيشه‌هاي سوزان، نام ديگري نيز دارند. هرگاه از پشت اين شيشه‌ها به چيزي نگاه كنيد، آن را بزرگتر از اندازه واقعي مي‌بينيد. ما به اين شيشه‌ها كه اشياء را بزرگتر نشان مي‌دهند، ذره بين مي‌گوييم؛ زيرا مي‌توان به وسيله آنها چيزهاي خرد و ريز را ديد.

ساختن ذره بين كار ساده‌اي است. يك بطري خالي را از آب معمولي پر كنيد و روزنامه‌اي را نزديك به آن نگهداريد و از پشت بطري به روزنامه نگاه كنيد. چه مي‌بينيد؟ آيا نوشته‌هاي روزنامه بزرگتر به نظر مي‌رسند؟ مي‌توانيد حدس بزنيد نوشته‌ها چند برابر شده‌اند؟ اگر انگشت خود را در بطري آب فرو ببريد، آن را بزرگتر مي‌بينيد.

در اينجا آب مانند عدسي عمل مي كند و حروف روزنامه و انگشت شما را بزرگتر از آنچه هست، نشان مي‌دهد. قطره‌هاي كوچك آب نيز گاهي مانند ذره بين عمل مي‌كنند. آزمايش زير، روش ايجاد يك ذره بين با قطره‌اي آب است:

در وسط يك تكه مقوا سوراخ گردي به اندازه يك سكه پنج ريالي ببريد و يك نوار پلاستيكي (كه آب را جذب نكند)  بر روي آن بچسبانيد. با استفاده از يك قطره چكان، مقدار كمي آب بر روي نوار بريزيد. آب جذب نوار نمي‌شود در نتيجه عدسي گرد و كوچكي به وجود مي‌آيد. حال اگر از طريق اين عدسي به يك برگ نگاه كنيد، جزئيات ساختمان آن را به وضوح خواهيد ديد.

پرسش: فاصله كانوني عدسي همگرايي 12 سانتيمتر است. شي را يك بار در 18 سانتيمتري و بار ديگر در فاصله 8 سانتيمتري آن قرار مي‌دهيم. فاصله تصوير تا عدسي و فاصله شيء تا تصوير را در هر حالت با رسم تصوير پيدا كنيد.

پرسش: در يك عدسي محدب كه فاصله كانوني آن 20 سانتيمتر است، جسمي در فاصله 50 سانتيمتر قرار گرفته است. فاصله تصوير تا عدسي را محاسبه كنيد؟

پرسش: در يك عدسي محدب كه فاصله كانوني آن 30 سانتيمتر است. جسمي در فاصله 25 سانتيمتر قرار گرفته، فاصله تصوير تا عدسي را محاسبه كنيد؟

پرسش: جسمي به طول 8 سانتی متر مقابل يك عدسي محدب با فاصله كانوني 30 سانتيمتري قرار گرفته و تصويري به طول 2 سانتيمتر از آن تشكيل شـده است. فاصله جسم و تصوير از عدسي را محاسبه كنيد.

پرسش: جسمي مقابل يك عدسي محدب قرار گرفته و تصويري 3 برابر جسم كه معكوس است تشكيل شده است. اگر فاصله كانوني عدسي 30 سانتيمتر باشد فاصله جسم و تصوير تا عدسي را محاسبه كنيد.

پرسش: جسمي مقابل يك عدسي محدب قرار گرفته و تصويري مستقيم از آن تشكيل شده است. اگر طول جسم 4 برابر از تصوير كوچكتر باشد و فاصله كانوني 60 سانتيمتر باشد، فاصله جسم و تصوير تا عدسي را محاسبه كنيد.